__________Elif Özge Yalçın / CUMHURİYET
Türkiye geçtiğimiz günlerde açıklanan 2025 Küresel Organize Suç Endeksi raporuna göre 193 ülke arasında 10. sırada. 2020’de 6.9 puanla 12. sırada yer alan Türkiye, bu sene 7.2 puanla Avrupa’da birinci, Asya ülkeleri arasında üçüncü sırada. Birinci sırada ise Mali Eylem Görev Gücü (FATF)’nün kara listesindeki Myanmar var. Rapora göre Türkiye’de uyuşturucu, silah ve insan kaçakçılığı başta olmak üzere, vergi kaçakçılığı, yolsuzluk ve kamu kaynaklarının zimmete geçirilmesi; finansal ve siber suçlar gibi suç türlerinde artış gözlemleniyor.
‘YAPISAL ÇÜRÜME’
İktisatçı Prof. Uğur Emek’in değerlendirmesine göre suç ekonomisinin yerleşmesinin ana kaynağı “kurumsal erozyon”. Türkiye’nin pek çok suç türünde hem kaynak hem geçiş ülkesi olarak bilindiğine dikkat çeken Emek, “Mülkiyet hakkı etkin korunmadığında, hukukun üstünlüğü yoksa, kolluk seçici davranıyorsa suç örgütleri alan bulur. Bu durum yatırımcıyı da sermayeyi de kaçırır. Mehmet Şimşek yabancı sermaye çekmeye çalışıyor ama bu sorunlar durdukça sıcak para gelmez; gelirse de çok yüksek faiz ister. Bu ülkede “mafyanın çökmesi” diye bir kavram var” diyor.
Sorunun örgütlü yapılardan ibaret olmadığını, her kesimden “kolay para”ya yönelim olduğunu belirten Emek’e göre: “Gayri ahlaki davranışlar kurumsal hale geliyor.” Yapısal sorunun katmanlarından en önemlisi de yoksulluk: “Yoksulluk kurumsallaştı. Yedi milyon çocuk yoksul. Bu çocuklar yoksulluk zincirini kırmak için sahtecilik ve kaçakçılık suçlarında tetikçilik yapmaya itiliyor. Yeterince beslenemiyorlar, zihinsel ve sosyal becerilerini geliştirecek imkânlardan mahrumlar” diyor.
Mevcut politikaların yoksulluğu azaltmak değil, “yoksulluğu yönetme” amacı taşıdığının altını çizen Emek, mevcut durumda sadece para politikasını, Merkez Bankası politikalarını tartışmanın ya da milli gelirdeki artışı baz almanın anlamsız olduğunu söylüyor ve ekliyor:
“Siyasetle yargı arasındaki döner kapının kapatılması, kolluğun objektif hale getirilmesi, yolsuzlukla mücadele, vergi alınan kesimin değişmesi, gelir adaletinin sağlanması gerekiyor. Temelde de niyet olmalı. Aksi halde iktisadi kalkınma imkansız.”
‘SİYASİ İRADE YOK’
Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) eski başkanı Ramazan Başak ise Türkiye’nin uluslarası arenada “suç ekonomisinin hâkim olduğu ülke” olarak işaretli olmasında en büyük etkenin “Organize suç yapılarının devletin unsurlarıyla iç içe geçmiş olması, devlet bağlantılı suç aktörlerinin çokça gözlemlenmesi” olduğunu belirtiyor. Yeterli siyasi iradenin ortaya konmadığını vurgulayan Başak, bu şekilde enflasyonla mücadelenin sonuç vermeyeceğini söylüyor ve uyarıyor: “Şimdi tekrar gri listeye girmemek için Mali Eylem Görev Gücü (FATF) denetime gelmeden önce yoğun operasyonlara başladılar. FATF demez mi bu zamana kadar neden mücadele etmediniz, sorunlar bu raddeye niçin geldi?’ diye. Bu yönde gerçek bir irade olmadığı sürece bu endekslerde gerilemeye devam edeceğiz.”
HEPSİ BU KADAR MI?
Elbette değil.
Sadece bugün ortaya çıkan haberler ve de asıl önemlisi “heybedeki büyük turplar” aslında “dünya şampiyonu” olduğumuzu gösteriyor.
* Altın ve kıymetli maden ticaretinde yasa dışı işlemler yaparak yaklaşık 100 milyar liralık kamu zararına yol açtıkları iddiasıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma kapsamında 21 kişi gözaltına alındı.
* İki ay önce lisansı iptal edilen elektronik ödeme hizmeti IQ Money'e operasyon düzenlendi. Yasa dışı bahis ve kara para aklama soruşturması 155 milyar liralık işlem tespit edildi. 28 kişi hakkında gözaltı kararı verildi.
18 KASIM’LAR
1912 – İstanbul’da meydana gelen kolera salgınında çoğunluğu asker 10 bin kişi hayatını kaybetti. Hastalık teşhisi konulanlar Sarayburnu’nda karantinaya alındı. Karantina bölgesinin Yeşilköy ilan edilmesiyle birlikte, Yeşilköy’de yaşayanlar İstanbul’u terk etti. Salgın 3 ay içinde kontrol altına alındı.
1913 - Belkıs Şevket Hanım, tek motorlu üstü açık tayyareye binme cesareti gösteren ilk kadın oldu. Belkıs Hanım İstanbul üzerinde uçarken aşağı attığı kartlarda, Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-u Nisvan Derneği üyelerine selam yolluyordu.
1918 - Letonya, Rus İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etti.
1922 - Uzunköprü düşman işgalinden kurtuldu.
1922 - Türkiye Büyük Millet Meclisi, Abdülmecid Efendi'yi halife olarak seçti.
1927 - Ankara Radyosu yayına başladı.
1928 - Walt Disney'in yarattığı çizgi film Mickey Mouse'un (Miki Maus) ilk gösterimi yapıldı.
1931 - Japonlar, Mançurya'yı işgal ettiler.
1933 - İstanbul Darülfünunu, İstanbul Üniversitesi olarak açıldı.
1936 - Adolf Hitler ve Benito Mussolini, General Franco'nun İspanya'da kurduğu Geçici Hükûmeti tanıdı.
1937 - Dersim İsyanı bastırıldı.
1940 - Bakanlar Kurulu, hava saldırılarına karşı bütün kent ve kasabalarda geceleri karartma yapılması kararı aldı.
1945 - Doğan Kardeş Sanat Müsamereleri'nin ilki Tepebaşı Çocuk Tiyatrosu'nda yapıldı.
1945 - Bulgaristan'da seçimleri Komünist Partisi öncülüğündeki Yurtsever Cephe kazandı.
1953 - Feriha Sanerk, Emniyet Müdürlüğüne yükselen ilk kadın oldu.
1960 - Türk Standardları Enstitüsü kuruldu.
1967 - Türk jetleri Kıbrıs üzerinde alçaktan uçtu. BM Barış Gücü denetimindeki Erenköy bölgesinde Türkler ile Rumlar arasında çıkan çatışma 7 saat sürdü.
1976 - İspanya'da 37 yıllık diktatörlüğün ardından demokrasinin kurulması kararı alındı.
1978 - Jim Jones'un liderlik ettiği Halkın Tapınağı adlı tarikatın 913 üyesi intihar etti.
1983 - BM Güvenlik Konseyi, KKTC'yi tanımadı.
1992 - Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu kabul edildi.
1999 - İstanbul'daki Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Zirvesi'nde, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve Hazar geçişli doğal gaz projelerine ilişkin anlaşmalar, ilgili ülkelerin Devlet Başkanlarınca imzalandı.
2007 - Zasyadko maden felaketi: Ukrayna'nın doğusundaki Donetsk bölgesinde meydana gelen bir maden kazasında, 101 madenci hayatını kaybetti.
18 KASIM’DA DOĞANLAR
1906 - Sait Faik Abasıyanık, Türk öykü yazarı (ö. 1954)
1918 - İlhan Berk, Türk şair (ö. 2008)
1955 - Altan Erkekli, Türk sinema, tiyatro ve dizi oyuncusu
1956 - Ali Nesin, Türk matematikçi
1960 - Yeşim Ustaoğlu, Türk sinemacı, film yönetmeni, senarist ve yapımcı
1965 - Bülent Serttaş, Türk halk müziği sanatçısı, söz yazarı ve oyuncu
1968 - Owen Wilson, Amerikalı oyuncu ve senarist
1971 - Özlem Tekin, Türk rock müzik sanatçısı
18 KASIM’DA ÖLENLER
1983 - İsmail Bilen (Laz İsmail), Türk siyasetçi ve Türkiye Komünist Partisi Genel Sekreteri (d. 1902)
2000 - Yıldırım Gürses, Türk besteci ve ses sanatçısı (d. 1938)
2002 - James Coburn, Amerikalı sinema oyuncusu ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Akademi Ödülü sahibi (d. 1928)
2009 - Ömer Lütfi Mete, Türk gazeteci ve yazar (d. 1950)
2013 - Aytunç Altındal, Türk gazeteci ve yazar (d. 1945)
2013 - Nejat Uygur, Türk oyuncu ve sunucu (d. 1927)
2017 - Naim Süleymanoğlu, Türk halterci (d. 1967)
Yorumlar
Yorum Gönder