______________Yalçın Murgul
Türkiye’de Trump’ın Grönland’ı ABD’ye dahil etme girişiminin geri planında Grönland’daki nadir elementlerin bulunduğuna dair değerlendirmelere rastlıyorum. Ancak bu konu Amerika'nın Grönland’ı alma isteğinin nedenleri arasında zannedildiğinden alt sıralarda yer alıyor. Bunun sebeplerine gelince:
1. Grönland'da şu ana kadar tespit edilmiş nadir madde rezervleri ABD’nin bağımlılığını tamamen ortadan kaldıracak miktarda değil. Grönland Çin’in sahip olduğu nadir materyal rezervinin yüzde 4’ü kadar bir keşfedilmiş rezervi barındırıyor (Bu oran ileride artabilir, ama yeni maliyetleri de beraberinde getirir). Grönland’daki nadir materyallerden faydalanabilmek için yüksek teknoloji harcamaları, çok sayıda çalışacak insan, büyük ulaşım yatırımları ve uzun bir zaman dilimi gerekiyor. Üstelik bu tür faaliyetlerin iklim üzerindeki etkileri, sürecin hassasiyetle yürütülmesini zorunlu kılıyor. Bu yüzden nadir elementler gelecek açısından önem taşısa da Avrupa’yı darıltacak bir hamlenin ana sebebi olamaz.
2. ABD’nin Grönland’a yerleşme girişimi, aslında daha geniş kapsamlı bir çevreleme ve ön alma siyasetinin parçasıdır. Çünkü Arktik buzullarının erimesi neticesinde, yeni bir Kuzey Deniz Yolu'nun açılması söz konusu. Çin, bölgeye kıyısı bulunmamasına rağmen burada ciddi yatırımlara sahip. Nitekim 2018’de Çin, Grönland’da üç havalimanı projesini finanse etmeye niyetlenmiş, ancak bu girişim Pentagon tarafından engellenmişti. Çin’in burada liman hakimiyetini elde etmeye yönelik girişimlerinin olduğu da biliniyor.
3. Rusya, Kuzey Filosunu modernize edip eski Sovyet üslerini yeniden faaliyete geçirdi. Grönland, Soğuk Savaş’ta olduğu gibi bugün de Rus füzelerine karşı erken uyarı sistemi ile ABD savunmasında önemli bir yere sahip. Bu sebeplerden ötürü Washington, Grönland'ı kontrol altına alarak Kuzey Buz Denizi çevresini Rusya’nın askeri, Çin’in ise ticari genişlemesine karşı kapatmayı hedefliyor.
4. Trump palingenetik milliyetçi eğilimlere, yani Anka kuşu misali küllerinden doğan bir Amerikan ulusu yaratma hayaline sahiptir. Trump’ın Grönland girişimi, MAGA felsefesiyle harmanlanmış modern bir "Manifest Destiny" örneğidir. ABD'nin tarihsel olarak yakın coğrafyaları satın alarak genişleme geleneği, Trump'ın İnuitlere sunduğu "himaye ve refah" vaadiyle görünüşte yeniden canlanmıştır. Coğrafi gerçeklikler de bu ilgiyi destekler niteliktedir; zira Washington, Grönland’ın başkenti Nuuk’a Kopenhag’dan daha yakındır. Nitekim ABD, 1946’da da benzer stratejik gerekçelerle Danimarka’ya satın alma teklifini iletmişti. Ancak güncel konjonktürde bu girişim, Amerika'nın göreli gerilemesinden kaynaklanan bir panik hamlesini andırmaktadır ve 1945'ten beri bir istikrar içinde varlığını sürdüren Batı ittifakında çatlaklara sebep olabilir.
5. Amerikalılar, dünyadaki keşfedilmemiş petrol ve doğalgaz rezervlerinin hatırı sayılır bir bölümünün Arktik bölgesinde olduğunu tahmin ediyor. Grönland çevresindeki buzulların giderek çekilmesi bu kaynakları erişilebilir kılıyor. Ayrıca Grönland, nükleer enerjide stratejik öneme sahip dünyanın en büyük uranyum yataklarından bazılarına ev sahipliği yapıyor.
7 OCAK’LAR
1789 - İlk Amerikan Başkanlık seçimleri yapıldı. Seçmenler delegeleri, onlar da bir ay sonra ülkenin ilk Başkanını belirlediler: George Washington.
1887 - Thomas Stevens, dünya çapında bisiklet turu tamamlayan ilk kişi oldu.
1904 - İlk uluslararası Mors Alfabesi acil durum sinyali "CQD" kabul edildi, ancak iki yıl sonra yerini SOS sinyaline bırakacaktır.
1924 - Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı yabancı okulların binaları içinde bulunan dinî simge ve işaretlerin kaldırılması için bir genelge yayımladı.
1927 - Okyanus aşırı ilk telefon görüşmesi, New York'tan Londra'ya yapıldı.
1935 - İtalya diktatörü Benito Mussolini ile Fransa Dışişleri Bakanı Roma'da görüştü. Resmi açıklamaya göre iki ülkenin Afrika'daki çıkarlarıyla ilgili anlaşmalar yapıldı.
1942 - II. Dünya Savaşı: Doğu Cephesi'nde başlayan Moskova Muharebesi, kesin Sovyetler Birliği zaferiyle sonuçlandı.
1944 – Çorap imalatı hakkı Sümerbank’a verildi.
1946 - CHP'den ayrılan Celâl Bayar ile Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan, Demokrat Parti'nin kuruluş başvurusunu yaptılar.
1946 - İlk başarılı yüksek hızlı elektronik bilgisayar "Eniac", Amerika Birleşik Devletleri'nde kullanıma girdi. Eniac, elektronik-dijital bilgisayara giden yolda atılmış büyük adımlardan biri olarak 1955'e kadar kullanıldı.
1950 - Demokrat Parti, yeni Seçim Kanunu'yla ilgili bildiri yayınladı: "Önümüzdeki seçimler mutlaka dürüst olmalıdır."
1950 - Karabük Demir ve Çelik İşletmesi'nde "Zeynep" adı verilen yüksek fırın hizmete açıldı.
1953 - Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Harry Truman, ülkesinin hidrojen bombası geliştirdiğini açıkladı.
1954 - Demokrat Parti, "Genç Demokratlar" adında bir gençlik örgütü kurdu.
1957 - Millî Türk Talebe Birliği, "rock and roll" ve "striptiz"in yasaklanmasını istedi.
1959 - Amerika Birleşik Devletleri, Fidel Castro'nun yeni Küba Hükûmetini tanıdı.
1960 - Su altından atılabilen nükleer Polaris füzesi'nin ilk denemesi yapıldı.
1963 - Cibali Tütün Fabrikası'nda 3500 işçi yemek boykotu yaptı.
1967 - Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı bir açıklama yaptı; "Türkiye'de 25.000 frengili, 10.000 cüzamlı, 750.000'de veremli var."
1979 - Vietnam Ordusu, Kamboçya'nın başkenti Phnom Penh'i ele geçirdi ve Khmer Rouge rejimine son verdi.
1980 - Hindistan'da yapılan seçimleri, İndira Gandhi'nin Kongre Partisi kazandı.
1990 - Pisa Kulesi, 800 yıllık tarihi boyunca ilk kez güvenlik gerekçesiyle ziyaretlere kapatıldı.
1992 - Cemal Süreya Şiir Ödülü, Adnan Özer ve Süreyya Berfe'ye verildi.
1997 - Demokrat Türkiye Partisi kuruldu, Hüsamettin Cindoruk partinin Genel Başkanlığı'na seçildi.
1999 - Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Bill Clinton'ın azli istemiyle açılan dava başladı.
2015 - Paris'te bulunan mizah dergisi Charlie Hebdo'ya silahlı saldırı yapıldı. 12 kişi hayatını kaybetti.
2021 – ABD Kongresi 3 Kasım’da yapılan ABD Başkanlık seçimlerin Seçiciler Kurulu sonucunu onayladı. Delege oylarının sayımında, Joe Biden’ın kazandığını garantileyen 270 oy resmen tescil edildi.
2021 – Sosyal medya platformu Facebook, 6 Ocak’ta Kongre binasını basmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump’a ait hesapları görevi devredeceği 20 Ocak’a kadar dondurdu. Mikroblog sitesi Twitter da Kongre binasının basılmasının ardından Başkan Trump’ın kullandığı hesabı geçici olarak kısıtladı.
2025 - Bir dizi orman yangını, Büyük Los Angeles bölgesini kasıp kavuruyor ve en az 16 ölüm ve 13.401 yapının yıkılmasına neden oluyor.
7 OCAK’TA DOĞANLAR
1922 - Orhan Asena, Türk oyun yazarı, şair ve çocuk hastalıkları uzmanı (ö. 2001)
1947 - Sadık Ahmet, Batı Trakyalı Türk tıp doktoru ve siyasetçi (Batı Trakya Türkleri'nin hakları için verdiği mücadele ile tanınan) (ö. 1995)
1948 - Rana Alagöz, Türk pop şarkıcısı
1964 - Nicolas Cage, Amerikalı sinema oyuncusu ve En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü sahibi
1966 - Ergin Ataman, Türk basketbol antrenörü
7 OCAK’TA ÖLENLER
1858 - Mustafa Reşit Paşa, Osmanlı Sadrazamı, diplomat ve Osmanlı Devleti'nde Tanzimât'ın mimarı (d. 1800)
1943 - Nikola Tesla, Sırp asıllı Amerikalı fizikçi (d. 1856)
2017 - Refik Erduran, Türk oyun yazarı, yayımcı ve gazeteci (d. 1928)
2024 - Yüksel Uzel, Türk solist ve şarkıcı (d. 1950)
2024 - Franz Beckenbauer, Alman eski futbolcu ve teknik direktör (d. 1945)
2025 - Jean-Marie Le Pen, Fransız aşırı sağ siyasetçi (d. 1928)
2025 - Ayla Erduran, Türk keman sanatçısı (d. 1934)
Yorumlar
Yorum Gönder