İran'da 28 Aralık’ta Tahran’da esnafın İran riyalinin yeni bir düşüş dalgası sonrası protestolar başladı. Riyal son bir yılda rekor seviyede değer kaybederken enflasyon yüzde 40’a ulaştı. Uzmanlar krizin hem nükleer program nedeniyle uygulanan yaptırımlardan hem de kötü yönetim ve yolsuzluktan kaynaklandığını belirtiyor.
Gösterilere kısa süre sonra üniversite öğrencileri katıldı ve protestolar hızla diğer şehirlere yayıldı.
Sosyal medyada yer alan ve BBC Farsça tarafından doğrulanan görüntüler,rejim karşıtlarının yıllardır görülmemiş büyüklükte bir kitleyle sokaklara çıktığını gösteriyor.
Tahran ve ikinci büyük şehir Meşhed’de Perşembe akşamı yapılan barışçıl gösterilerin güvenlik güçleri tarafından bastırılmadığı belirtildi. Gösterilerin ardından ülke genelinde internet erişiminin kesildiği bildirildi.
Protestocuların görüntülerde İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in devrilmesi ve sürgündeki eski Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi’nin ülkeye dönmesi yönünde slogan attığı duyuluyor.
THY, Pegasus ve AJet uçuşları iptal etti
İran’da ekonomik kriz karşıtı protestolar 12’nci gününde akşam saatlerinde yeniden şiddetlendi. İran'da yaşanan gelişmelerin ardından THY, AJet ve Pegasus, Tahran ve Tebriz uçuşlarını 9 Ocak 2026 tarihinde iptal etti.
Sabiha Gökçen Havalimanı'ndan kalkacak AJet'e ait İran uçuşları iptal edilen seferler arasında yer alıyor. Ayrıca Pegasus'un İran'dan Türkiye'ye planlanan uçuşu da iptal edildi.
12 günlük kriz
Protestoların, İran para birimindeki sert değer kaybının yol açtığı öfke sonucunda başladığı belirtiliyor. İnsan hakları kaynaklarına göre gösteriler 12 gündür sürüyor ve ülkenin 31 eyaletindeki 100’den fazla şehir ve kasabaya yayılmış durumda.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), en az 34 protestocunun (beş çocuk dahil) ve sekiz güvenlik görevlisinin öldürüldüğünü, 2 bin 270 protestocunun gözaltına alındığını açıkladı.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü (IHR) ise sekiz çocuk dahil en az 45 protestocunun güvenlik güçlerince öldürüldüğünü açıkladı.
BBC Farsça 22 kişinin kimliklerini doğruladı. İranlı yetkililer ise altı güvenlik görevlisinin öldüğünü bildirdi.
Sokaklara taşan öfke
Perşembe akşamı sosyal medyada paylaşılan ve BBC Farsça tarafından doğrulanan görüntüler, ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed’de ana yollarda yürüyen büyük protestocu gruplarını gösteriyor. Kalabalıkların “Yaşasın Şah” ve “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları attığı duyuluyor.
Bazı görüntülerde ise protestocuların köprü üzerinde yer alan güvenlik kameralarını söktüğü görülüyor.
Doğu Tahran’da da geniş kalabalıkların yürüyüş yaptığı görülüyor. Başkentin kuzeyinden gelen görüntülerde “Bu son savaş, Pehlevi dönecek” sloganları duyulurken, başka bölgelerde protestocuların güvenlik güçleriyle yaşanan bir arbede sonrası “Onursuzlar” ve “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” sloganları attığı görülüyor.
İsfahan’da “Diktatöre ölüm”, Babol’da “Yaşasın Şah” ve Tebriz’de “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz” sloganlarının atıldığı videolar da paylaşıldı.
Batıdaki Dezful kentinden gelen görüntülerde ise merkezi meydanda güvenlik güçlerinin ateş açtığı iddia edildi.
Pehlevi’nin çağrısı ve uluslararası tepkiler
Gösteriler, sürgünde yaşayan Rıza Pehlevi’nin Perşembe günü yaptığı çağrının ardından hızlandı. Pehlevi, X üzerinden yaptığı paylaşımda “Bu gece milyonlarca İranlı özgürlüğünü talep etti” ifadelerini kullandı ve protestoculara destek verdi.
Pehlevi ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’a “rejimi hesap vermeye zorladığı için” teşekkür etti ve Avrupa liderlerine benzer adımlar atma çağrısında bulundu. Protestoların Cuma günü yerel saatle 20.00’de yeniden sürmesi çağrısı yaptı.
İran devlet medyası ise gösterilerin boyutunu küçümserken bazı şehirlerde gösteri olmadığını iddia eden boş sokak görüntüleri yayınladı.
Trump: Pehlevi ile görüşmeyeceğim
Al Jazeera'nin haberine göre ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın sürgündeki muhalif figürü ve kendisini tahtın varisi olarak tanımlayan Rıza Pehlevi ile görüşmeye sıcak bakmadığını açıkladı. Trump, Washington’un İran rejiminin çökmesi durumunda bir “halef” arayışında olmadığı mesajını verdi.
Trump, katıldığı bir podcast programında Pehlevi’yi “iyi biri” olarak nitelese de, ABD Başkanı sıfatıyla görüşmenin “uygun olmayacağını” söyledi. “Bence herkes sahaya çıkmalı ve kimin öne çıktığını görmeliyiz” diyen Trump, İran muhalefeti içindeki güç dengelerine müdahil olmayacaklarının sinyalini verdi.
Ülke genelinde internet kesintisi
İnternet gözlem grubu NetBlocks, İran’ın ülke çapında bir internet kesintisi yaşadığını duyurdu. Kesintinin protestoları hedef alan daha önceki dijital sansür uygulamalarının ardından geldiği belirtildi.
NetBlocks yaptığı açıklamada, “Bu durum kritik bir anda kamusal iletişimi engelliyor” değerlendirmesinde bulundu.
Gösterilerin en kanlı günü
Çarşamba günü batıdaki ve diğer bölgelerde şiddetli çatışmalar yaşandığı bildirildi. IHR, o günün protestoların en kanlı günü olduğunu ve ülke genelinde 13 protestocunun öldürüldüğünü açıkladı.
Örgüt direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam, “Kanıtlar baskının her geçen gün daha şiddetli ve daha yaygın hale geldiğini gösteriyor” dedi.
Hengaw, Gilan eyaletine bağlı Khoshk-e Bijar’da güvenlik güçlerince iki protestocunun vurularak öldürüldüğünü açıkladı.
Fars Haber Ajansı, Çarşamba günü üç polis memurunun öldüğünü bildirdi. Habere göre ikisi Lordegan’da silahlı kişilerce, biri ise Tahran’ın batısındaki Malard’da arbede sırasında bıçaklanarak hayatını kaybetti.
Trump uyarmıştı
ABD Başkanı Donald Trump, İranlı yetkilileri protestoculara yönelik şiddet konusunda uyardı. Trump, bir radyo programında “İnsanları öldürmeye başlarlarsa onları çok sert vuracağız” ifadelerini kullandı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise İran ekonomisinin “köşeye sıkışmış durumda” olduğunu söyleyerek “Bu gergin bir dönem” değerlendirmesi yaptı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, güvenlik güçlerine barışçıl protestoları bastırırken azami itidal göstermeleri çağrısında bulundu. Dini lider Hamaney ise “Protestocularla konuşulmalı ancak ‘isyancıların’ sınırları çizilmeli” dedi.
'Hayallerimiz çalındı'
BBC’ye konuşan protestocular, derin umutsuzluk nedeniyle sokaklara çıktıklarını söyledi. Tahranlı bir kadın, “Göç edecek kanatlarım da yok burada hedeflerimi gerçekleştirecek umudum da. Hayat katlanılmaz hale geldi” dedi.
Bir başka kadın ise hayallerinin “dinî yönetim tarafından çalındığını” belirtti.
İlamlı bir kadın, istihbarat kurumlarında görev alan bir ailesi olmasına rağmen yakın çevresindeki gençlerin bile gizlice protestolara katıldığını söyledi.
2019 ve 2022’den bu yana en büyük gösteriler
Analistler protestoları, 2022’de Mahsa Amini’nin ölümüyle patlayan ve 550’den fazla kişinin öldürüldüğü gösterilerden bu yana en yaygın protesto dalgası olarak nitelendiriyor. Ülkede en kitlesel gösteriler ise 2009’daki tartışmalı seçimler sonrası milyonların sokaklara çıktığı dönemde yaşanmıştı. / Gazete Oksijen
9 OCAK’LAR
1900 - Mısır'da Kahire demiryolu tamamlandı ve ilk tren hizmete girdi.
1900 - İtalya'da Lazio takımı kuruldu.
1905 - Moskova'da Kışlık Saray'a yürüyen işçilerin üzerine ateş açıldı.
1916 - Seddülbahir Muharebeleri bitti.
1922 - Hatay'ın Dörtyol ilçesi Fransız işgalinden kurtuldu.
1926 - Piyango çekilişinin yalnızca Tayyare Cemiyeti'ne ait olduğuna ilişkin kanun kabul edildi.
1936 - Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Atatürk'ün de katıldığı bir törenle öğrenime başladı. Törende konuşan Millî Eğitim Bakanı Saffet Arıkan "Çürümüş görünen dünya kültürünü yeniden yaratacak olan Türk çocuklarıdır" dedi.
1937 - Josef Stalin'in sürgüne gönderdiği Lev Troçki, Meksika'ya gitti.
1942 - Türk Tarih Kurumu Ziya Gökalp'in bütün eserlerinin yayımlanmasına, Türk Dil Kurumu da yeni bir Kur'an çevirisine karar verdi.
1951 - Birleşmiş Milletler genel merkezi açıldı.
1955 - Devlet Operası sopranosu Leyla Gencer, temsiller vermek üzere İtalya'ya gitti.
1961 - Basın İlan Kurumu kuruldu.
1964 - Panama Kanalı bölgesinde çıkan Amerikan karşıtı gösterilerde, 21 Panamalı ve 3 Amerikan askeri öldü.
1964 - ATAŞ Rafinerisi'ndeki grev, "millî güvenliği bozucu" nitelikte olduğu gerekçesiyle Bakanlar Kurulu tarafından 1 ay süreyle ertelendi.
1968 - Surveyor 7 adlı uzay aracı ay yüzeyine yumuşak iniş yaptı. Bu yolculuk Amerikalıların insansız ay yüzeyi araştırmalarının sonuncusu oldu.
1968 - Ankara Yüksek İhtisas Hastanesi'nde bir köpeğin kalbi değiştirildi. Ameliyattan kırk dakika sonra bakım güçlüğü nedeniyle köpek "uyutuldu".
1968 - Meksiko tarihinde bilinen ilk ve son kez kar yağışı gözlendi, yağış 2 gün daha devam etti.
1969 - Ses hızını aşan ilk yolcu uçağı Concorde, deneme uçuşunu başarıyla gerçekleştirdi.
1970 - Birleşik Krallık'ta yapılan açıklamaya göre, bir hafta içinde Hong Kong gribinden 2850 kişi öldü.
1972 - RMS Queen Elizabeth yolcu gemisi, Hong Kong'un Victoria Limanı'nda çıkan bir yangın sonucu yarı batık halde kaldı. Bu enkaz 1974 yılında bir James Bond filmi olan Altın Tabancalı Adam'da dekor ve plato olarak kullanıldı.
1978 - Akaryakıt sıkıntısı had safhada; akaryakıtı biten hastaneler hasta kabul etmemeye ve yatan hastaları taburcu etmeye başladılar.
1978 - Bir günde 14 yer bombalandı. İstanbul'da 5, Ankara'da 7, Trabzon ve Afşin'de de birer yere atılan bombalar hasara yol açtı.
1978 - İstanbul'da Çapa Tıp Fakültesi şiddetli soğuk nedeniyle tatil edildi.
1979 - Ankara'da iki tren çarpıştı. Çoğu işçi ve öğrenci olan 32 kişi öldü.
1979 - Yeşilköy Havalimanı'nda kanlı baskını gerçekleştirdikten sonra müebbet hapse mahkûm olan Muhammed Reşit ve Mehdi Muhammed adlı iki Filistinli gerilla, Sağmalcılar Cezaevi'nden kaçtı.
1979 - Ege Kıta Sahanlığı görüşmeleri, Viyana'da büyük bir gizlilik içinde başladı.
1986 - Polaroid'in açtığı patent davalarını kaybeden Kodak firması, anında fotoğraf veren kamera (instant camera) işine son vermek zorunda kaldı.
1987 - Yargıtay, Milliyetçi Hareket Partisi'nin Alparslan Türkeş'in üzerinde bulunan mal varlığının Hazine'ye devrine karar verdi.
1991 - Toplu taşıma araçlarında sigara içilmesi ve tütün mamullerinin reklamının yapılması yasaklandı.
1995 - Güner Ümit'in, İnter Star'da yayınlanan "Süper Turnike" programında, Alevilerde "ensest" olduğunu ima eden sözleri üzerine, Aleviler iki gün boyunca televizyon önünde gösteri yaptı. İki günün sonunda programın yayından kaldırılacağı açıklandı.
1996 - Evrensel Gazetesi muhabiri Metin Göktepe'nin cesedi Eyüp Spor Salonu'nun yakınındaki arsada bulundu. Gazeteci Metin Göktepe bir gün önce görevini yaparken polisçe engellenmiş ve gözaltına alınmıştı.
1996 - Sabancı Holding Yönetim Kurulu Üyesi Özdemir Sabancı, Toyotasa Genel Müdürü Haluk Görgün ve sekreter Nilgün Hasefe, Sabancı Center'da vurularak öldürüldü. Olayı DHKP/C örgütü üstlendi.
1997 - Başbakanlık Kriz Yönetimi Merkezi yönetmeliği Resmi Gazete'de yayımlandı. Yönetmelik, kriz hallerinde kimi yürütme yetkilerini Genelkurmay Genel Sekreterliği'ne veriyor.
2005 - Mahmud Abbas, Filistin Devlet Başkanlığına seçildi.
2007 - Merkez üssü Özbekistan'ın Başkenti Taşkent'in 200 kilometre güneydoğusu olan, 8 şiddetinde deprem meydana geldi.
2007 - Adana'dan Irak'a giden, içinde Türk işçilerinin bulunduğu, Moldovalı bir şirkete ait Antonov tipi bir uçak, Bağdat'ın Beled Havaalanı pistine 200 metre kala düştü: 34 kişi öldü.
2009 - Nâzım Hikmet'in Türk vatandaşlığından çıkarılmasına ilişkin 1951 yılındaki Bakanlar Kurulu Kararı yürürlükten kaldırıldı.
2011 - Iran Air'e ait 277 sefer sayılı uçuşu Urmiye yakınlarında düştü. 72 kişi hayatını kaybetti.
2020 - Çin, SARS-CoV-2 virüsünden ilk ölümün gerçekleştiğini duyurdu.
2020 – İngiltere tahtının 6. sıradaki varisi, Kraliçe 2. Elizabeth’in torunu Sussex Dükü Prens Harry ve eşi Meghan Markle, dün akşam Sussex Royal isimli resmi Instagram hesaplarından, Kraliyet Ailesi’nin kıdemli üyeliğinden çekildiklerini, finansal olarak bağımsız olmak istediklerini söyledikleri bir açıklama yaptı.
9 OCAK’TA DOĞANLAR
1900 - Fahrettin Kerim Gökay, Türk bürokrat ve siyasetçi (İstanbul Valisi ve Belediye Başkanlarından) (ö. 1987)
1908 - Simone de Beauvoir, Fransız yazar ve feminist (varoluşçuluk akımını edebiyatta sürdüren) (ö. 1986)
1913 - Richard Nixon, Amerikalı siyasetçi ve Amerika Birleşik Devletleri'nin 37. Başkanı (ö. 1994)
1917 - Cahit Külebi, Türk şair (ö. 1997)
1918 - Hikmet Tanyu, Türk akademisyen, şair ve yazar (ö. 1992)
1925 - Lee Van Cleef, Amerikalı oyuncu (ö. 1989)
1928 - Domenico Modugno, İtalyan şarkıcı, oyuncu ve film yönetmeni (ö. 1994)
1933 - Wilbur Smith, Rodezyalı yazar (ö. 2021)
1941 - Joan Baez, Amerikalı folk şarkıcı (1960'larda gençliğin Amerikan halk müziğine ilgisini çeken şarkıcı ve siyasal eylemci)
1958 - Mehmet Ali Ağca, Türk suikastçı (Papa ve Abdi İpekçi suikastlerinin sanığı)
1970 - Lara Fabian, Belçikalı şarkıcı
1982 - Kate Middleton, Cambridge Dükü Prens William'ın eşi
2001 - Eric García, İspanyol futbolcu
2001 - Rodrygo, Brezilyalı millî futbolcu
9 OCAK’TA ÖLENLER
1964 - Halide Edip Adıvar, Türk yazar (d. 1884)
1982 - Nurullah Berk, Türk ressam ve yazar (d. 1906)
1990 - Cemal Süreya, Türk şair (d. 1931)
2001 - Yusuf Bozkurt Özal, Türk siyasetçi (d. 1940)
Yorumlar
Yorum Gönder