DÜNYA ZOR DÖNÜYOR! / günlerden 24 mart

Prof. Dr. Kerem Alkin

Başkan Trump, 450 milyon Avrupalıya şöyle hitap etti: ‘Anlaşmamı Perşembe gününe kadar imzalayın, yoksa gazınızı keserim. Ve eğer bunun dürtüsel bir karar olduğunu düşünüyorsanız, dikkat etmiyorsunuz demektir. Bu, Amerikan tarihindeki en hesaplı enerji hamlesidir.’

Trump’ın AB’yi enerji alanında tehdit ettiği mevcut konjonktürde, İran’ın füzeleri ile Katar'ın LNG tesisi devre dışı. Katar mücbir  sebep ilan etti. Ras Laffan, 3. günde İran insansız hava araçlarının saldırısının ardından kapatıldı. Küresel LNG kapasitesinin yüzde 17'si 3 ila 5 yıl süreyle devre dışı kaldı.

Ukrayna Savaşı’yla Rusya'nın Avrupa'ya doğalgaz boru hattı da kesildi. Norveç ise Avrupa’yı beslemek adına kapasitesini doldurmuş durumda.

Hürmüz'ün kapanmasından bu yana Avrupa'da LNG fiyatları yüzde 35 ila 50 arttı. Tek tedarikçi büyük ölçekte üretim yapmaya devam ediyor, o da Amerika Birleşik Devletleri.

Trump'ın AB Büyükelçisi Parlamento'ya şunları söyledi: 750 milyar dolarlık ticaret anlaşmasını 26 Mart Perşembe gününe kadar değişiklik yapmadan onaylayın, aksi takdirde Amerikan LNG'sine "avantajlı erişimi" kaybedeceksiniz.

Şimdi, gerçek zamanlı olarak oynanan stratejik jeopolitik satranç oyununun şifresini çözmekte yarar var:

Cumartesi gecesi Trump, İran'daki enerji santrallerini yok etmekle tehdit eden 48 saatlik bir ültimatom yayınladı. Bu tehdit esasen İran'la ilgili değildi. Bu başlık petrol fiyatlarıyla ilgiliydi.

Trump’ın temel derdi, Avrupa'yı LNG anlaşmasını onaylamaya zorlayacak kadar yüksek; buna karşılık Amerikan tüketicilerinin kasım ayındaki ara seçimlerden önce isyan etmesine yol açmayacak ölçüde yüksek bir petrol fiyatı gerekiyordu.

Ültimatom, Pazar günü Brent petrolünü 113 doların, WTI petrolünü ise 100 doların üzerine çıkardı. Pazartesi sabahı Trump, "verimli görüşmeler" hakkında bir paylaşım yaptı ve enerji santrali saldırılarını beş günlüğüne durdurdu.

Petrol fiyatları saatler içinde %10'dan fazla düştü. WTI 89 dolara geriledi. S&P endeksi 2 trilyon dolar yükseldi.

Trump korku yaratmak için petrol fiyatlarını önce fahiş düzeye yükseltti. Sonra piyasaları rahatlatarak fiyatları düşürdü.

Korku, Avrupa'nın imza atmasını; rahatlama ise Amerikalı seçmenlerin savaşı affetmesini sağladı. Her iki hamleyi de Trump 36 saat içinde gerçekleşti. Her ikisi de füzelerle değil, sosyal medya paylaşımlarıyla yapıldı.

750 milyar dolarlık anlaşma, Avrupa'nın enerji kırılganlığının kalıcı bir şekilde parasallaştırılması anlamına geliyor. LNG. Petrol. Sivil nükleer enerji. 2028'e kadar kilitli.

AB, aylardır onaylamayı geciktiriyordu. Üç savaş tüm alternatifleri ortadan kaldırdı: İran Katar'ı, Ukrayna Rusya'yı, Norveç'in jeolojisi Norveç'i devre dışı bıraktı. Geriye kalan ise Amerikan LNG'si. Trump sadece gaz satmıyor; tedarikte alternatiflerin yokluğunu da satıyor.

5 günlük enerji santrali saldırısını durdurma kararı 28 Mart Cumartesi günü sona eriyor. AB Parlamentosu ise 26 Mart Perşembe günü oylama yapacak.

Avrupa, savaşın yeniden tırmanmasından, olası bir kara harekatının başlanasından iki gün önce Amerika’ya enerji bağımlılığını onaylamak zorunda.

Eğer saldırıları durdurma kararı Cumartesi günü bozulursa ve İran, Ghalibaf'ın bölgesel enerji altyapısını "geri dönüşü olmayan bir şekilde yok etme" sözünü yerine getirirse, anlaşma imzalandıktan sonra Avrupa LNG fiyatları uçacak.

Trump, kriz fiyatlandırmasıyla 750 milyar dolarlık taahhüdü alıyor, ardından potansiyel olarak 48 saat sonra bir sonraki krizi tetikliyor. Anlaşma, pazarlık gücü sona ermeden önce kesinleşiyor.

Bu, Trump Doktrini'nin en saf hali. Ticareti, güvenliği, enerjiyi ve piyasaları birbirinden ayırmıyor. Bunları tek bir araç olarak kullanıyor. Savaş İran'ı zayıflatıyor. Zayıflama Hürmüz Boğazı'nı kapatıyor. Kapanma enerji fiyatlarını yükseltiyor. Yükseliş Avrupa'yı dehşete düşürüyor. Terör, anlaşmayı zorunlu kılıyor. Anlaşma 750 milyar doları garanti altına alıyor. Duraklama petrol fiyatlarını düşürüyor.

Petrol fiyatlarındaki düşüş hisse senetlerini yükseltiyor. Yükseliş kasım ayındaki ara seçim desteğini koruyor. Her hareket bir sonraki hareketi finanse ediyor.

Konuşmasını sonlandırırken, Trump "Savaş Bakanlığı" kelimelerini kullandı. Savunma Bakanlığı değil. Bakanlığın 1947 öncesindeki adı. Avrupa'ya şunu mesajı veriyor Trump: Size benzin sunan adam Cumartesi günü elektrik santrallerini bombalamaya devam edebilir.

Dün Rusya, Vietnam'ın ilk nükleer santralini inşa etmek için bir anlaşma imzaladı. Bugün Trump, Avrupa'nın doğalgazını kesmekle tehdit ediyor. İki büyük güç, aynı savaş sırasında iki çaresiz kıtaya enerji güvenliği satıyor.

Her ikisi de krizden kar elde ediyor. Her ikisi de on yıllarca sürecek bir bağımlılığı kilitliyor. Her ikisi de teklifi, müşterinin reddedemeyeceği bir ana denk getiriyor.

Hürmüz Boğazı enerji tedarikinde alternatifleri kapattı. Trump’ın ültimatomu korkuyu yarattı. Trump’ın İran’ı vurma süresinin uzaması piyasaları rahatlattı. Trump için ticaret anlaşması her ikisini de paraya çeviriyor. AB için Perşembe ödeme günü.

 

24 MART’LAR

1882 - Robert Koch, verem hastalığına neden olan bakteriyi (mycobacterium tuberculosis) keşfettiğini duyurdu. Bu buluşuyla, daha sonra 1905 yılında tıp alanında Nobel ödülünü aldı.

1923 - Mustafa Kemal Paşa, Time dergisine kapak oldu.

1926 - Türkiye'de petrol arama ve işletilmesinin devletçe yönetilmesini öngören kanun, TBMM'de kabul edildi.

1933 - Almanya'da Şansölye Hitler, 27 Şubat'ta gerçekleşen Reichstag Yangını'nı sebep göstererek ülkede düzeni sağlamak adına kendisine olağanüstü yetkiler tanıyan kararnamenin 24 Mart'taki kabulü ile diktatöryal güce ulaştı.

1938 - Cumhurbaşkanlığı yatı olarak satın alınan Savarona'ya, İngiltere'nin Southampton Limanı'nda törenle Türk bayrağı çekildi. 1 Haziran'da İstanbul'a getirilen Savarona, Dolmabahçe önüne demir attı. Atatürk, yatı gezerek incelemede bulundu.

1958 - Elvis Presley askere alındı ve bu durum ABD genelinde sansasyon yarattı.

1976 - Arjantin Devlet Başkanı Isabel Peron, kansız bir darbeyle devrildi. Jorge Rafael Videla, Emilio Eduardo Massera ve Orlando Ramón Agosti’den oluşan Cunta, iktidara el koydu ve yedi yıllık diktatörlük döneminde 30 bine yakın kişi kaybedildi.

1978 - Savcı Doğan Öz öldürüldü.

1998 - Hindistan'da çıkan fırtınada 250 kişi öldü, 3000 kişi de yaralandı.

1999 - NATO, Kosova'daki çatışmalar üzerine, Yugoslavya'ya karşı hava harekâtı başlattı. II. Dünya Savaşı'ndan beri Avrupa'daki en yoğun bombardıman olan Müttefik Gücü Harekatı, Kosova'nın Sırbistan'dan ayrılmasına neden oldu.

1999 – The Wachowski’lerin yazıp yönettiği, başrollerini Keanu Reeve, Lawrence Fishburne ve Carrie-Ann Moss’un paylaştığı “The Matrix” filminin ilk galası yapıldı.

2000 - Varan Turizm'e ait bir otobüs, yolcularıyla birlikte kaçırıldı. Olaydan sonra yakalanan üç kişi, 36'şar yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı.

2000 - Genelkurmay Başkanlığı, Talat Aydemir'in idamıyla sonuçlanan 1963'teki darbe girişimine katılan 1459 Harp Okulu öğrencisinin haklarını 37 yıl sonra iade etti.

2001 - Apple şirketi, Mac OS X 10.0 (Cheetah)'ı piyasaya sürdü.

2005 - Kırgızistan cumhurbaşkanı Askar Akayev, hükûmet karşıtı kitlesel gösterilerin ardından görevden alındı ve ülkeden kaçtı.

2006 - İspanya'daki ETA örgütü, süresiz ve kalıcı ateşkes ilan etti.

2007 - Türkiye, 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası elemelerinde Yunanistan'ı 4-1 mağlup etti.

2009 - Ergenekon davasında 21'i tutuklu 56 sanık hakkında hazırlanan 1909 sayfalık ikinci iddianame, davaya bakan İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edildi. İddianamede emekli Orgeneraller Şener Eruygur ve Hurşit Tolon, davanın bir ve iki numaralı sanıkları olarak geçiyor. Eruygur ve Tolon'un, 3'er kez ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırılması isteniyor.

2015 - Barselona-Düsseldorf seferini yapan, Lufthansa'nın yan kuruluşu olan Germanwings'e ait Airbus A320 tipi bir yolcu uçağı, Fransız Alpleri'nin güneyinde yer alan Méolans-Revel köyünün dağlık alanına düştü. Kazada 144 yolcu ve 6 mürettebat hayatını kaybetti.

2020 - 2020 Yaz Olimpiyatları koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021'e ertelendi.

2022 – Portekiz’e 3-1 kaybeden Türkiye A Milli Takım, Dünya Kupası’na Portekiz’de veda etti.

2024 - 22 Mart tarihli 2024 Krasnogorsk saldırısı nedeniyle 24 Mart, Rusya'da ulusal yas ilan edildi.

2025 – Şişli Belediye Başkanı Resul Emrah Şahan, “silahlı terör örgütüne yardım etme” suçlamasıyla tutuklandı.

 

24 MART’TA DOĞANLAR

1874 - Selim Sırrı Tarcan, Türk eğitmen, spor yöneticisi ve siyasetçi (ö. 1957)

1879 - Neyzen Tevfik, Türk neyzen ve şair (ö. 1953)

1926 - Dario Fo, İtalyan yazar ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 2016)

1951 - Tommy Hilfiger, Amerikalı moda tasarımcısı

1955 - Celâl Şengör, Türk jeolog

1962 - Ömer Koç, Türk iş insanı

 

24 MART’’TA ÖLENLER

1905 - Jules Verne, Fransız yazar (d. 1828)

1978 - Doğan Öz, Türk hukukçu ve Türkiye Cumhuriyet Savcısı (d. 1934)

1988 - Turhan Feyzioğlu, Türk hukukçu ve politikacı (d. 1922)

2016 - Johan Cruyff, Hollandalı futbolcu ve teknik direktör (d. 1947)

2022 - Aydın Engin, Türk gazeteci, oyun yazarı, senarist ve politikacı (d. 1941)