Mehul Srivastava, İstanbul-James Shotter, Kudüs-Neri Zilber, Tel Aviv-Steff Chávez, Washington/The Financial Times
Üst düzey İranlı yetkililerin iyi eğitimli sadık korumaları ve şoförleri ne zaman Tahran’daki Pasteur Caddesi yakınında işe gelseler İsrailliler tarafından izleniyordu.
Cumartesi sabahı Ayetullah Ali Hamaney İsrail hava saldırısıyla burada öldürüldü. Konu hakkında bilgi sahibi iki kişiye göre Tahran’daki neredeyse tüm trafik kameraları yıllardır hack’leniyor ve görüntüleri şifrelenerek Tel Aviv ve güney İsrail’deki sunuculara aktarılıyor.
Bir kameranın açısı İsrail’in özellikle işine yaradı. Koruma ve şoförlerin şahsi araçlarını nerelere park ettiğini görüntüleyebiliyor ve sıkı koruma altındaki yerleşkenin gündelik işleyişine dair fikir sahibi olabiliyorlardı.
‘Yaşam modelleri’
Güvenlik görevlilerinin adres, görev saatleri, işe giderken kullandıkları güzergahlar ve en önemlisi, genellikle kimleri korumak ve taşımakla görevlendirildikleri gibi bilgileri içeren dosyalar karmaşık algoritmalarla işlendi. Sonuçta istihbarat görevlilerin tabiriyle bu kişilerin “yaşam modelleri” çıkarıldı.
Veriler sadece bahsedilen gerçek zamanlı kaynaktan sağlanmıyordu. İsrail ve CIA, 86 yaşındaki Hamaney’in cumartesi sabahı tam olarak ne zaman ofisinde bulunacağını ve yanında kimlerin olacağını kesin biçimde belirlemek için yüzlerce farklı istihbarat akışından yararlandı.
İsrail ayrıca Pasteur Caddesi civarındaki bir düzine kadar baz istasyonunu bozup telefonla arandığında meşgulmüş gibi göstererek Hamaney’in koruma ekibinin olası uyarıları almasını engelledi.
“”Kudüs kadar biliyoruz”
İsrailli bir istihbarat yetkilisi henüz bombalar düşmeden çok önce “Kudüs’ü ne kadar iyi biliyorsak Tahran’ı da o kadar iyi biliyorduk. Bir yeri çocukluğunuzun geçtiği sokak kadar iyi bildiğinizde yerinde olmayan tek bir şeyi bile fark edersiniz” diyor.
Baş düşmanın başkentinden alınan zengin bilgiler İsrail’in sofistike sinyal istihbaratı birimi 8200’ün, istihbarat teşkilatı Mossad tarafından görevlendirilen kişilerin ve askeri istihbarat tarafından gündelik brifingler şeklinde özetlenen veri dağlarının mümkün kıldığı zahmetli veri toplama çalışmalarının ürünü.
Bir kaynağa göre İsrail sosyal ağ analizi olarak bilinen matematiksel yöntemle milyarlarca veri noktasını ayrıştırdı. Böylece İran’ın karar alma mekanizmasının beklenmedik ağırlık merkezlerini ortaya çıkararak gözetlenecek ve öldürülecek yeni hedefler belirledi. Bütün bu montaj hattından tek bir ürün çıkacaktı: Hedefler.
“Hedef istihbaratı”
İsrail rezerv ordusunda tuğgeneral olan ve istihbarat müdürlüğünde 25 yıl görev yapmış Itai Shapira “İsrail istihbarat kültüründe en temel taktiksel konu, hedef istihbaratıdır. Strateji oluşturmayı sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Karar vericiler birinin öldürülmesine karar vermişse, ‘Hedef istihbaratını biz sağlayacağız’ kültürü devreye girer” diyor.
İsrail’in istihbarat üstünlüğü geçtiğimiz haziran ayında 12 gün süren savaşta gözler önüne serilmiş, bir düzineden fazla İranlı nükleer bilim insanı ve üst düzey askeri yetkili birkaç dakika içinde öldürülmüştü.
O saldırıda İran hava savunmasının eşi görülmemiş bir biçimde devre dışı bırakılması etkiliydi. İsrail siber saldırılar, alçak menzilli İHA’lar ve İran dışından ateşlenen ve Rus yapımı füze rampalarının radarlarını yok eden hassas mühimmat kullanmıştı.
1000 km’den vuruyor
Bir istihbarat yetkilisi, “Önce gözlerini çıkardık” diyor. Hem hazirandaki savaşta hem de şu anki operasyonda İsrailli pilotlar Sparrow adlı özel bir füze türü kullanıyor. Bu füzenin türevleri İran’dan veya İran’ın savunma sistemlerinin erişiminden 1000 kilometre uzaktan bir yemek masası kadar küçük hedefleri vurabiliyor.
CIA ve İsrail, Hamaney’in cumartesi sabahı Pasteur Caddesi yakınındaki ofisinde toplantı yapacağını tespit edince, dini lideri ülkenin üst düzey lider kadrosunun çoğuyla birlikte öldürmek için fırsat doğmuş oldu.
Saklanmıyordu
Yetkililere göre İranlı önde gelen isimleri savaş başladıktan sonra avlamak çok daha zor olacaktı. Çünkü İranlılar hemen kaçma yöntemlerine başvuracak, örneğin İsrail bombalarından etkilenmeyecek sığınaklara gireceklerdi.
Hizbullah lideri Hasan Nasrallah’ın aksine Hamaney saklanarak yaşamıyordu. Nasrallah Eylül 2024’te İsrail savaş uçakları saklandığı yerin üzerine 80 kadar bomba atınca ölmüştü.
İki sığınağı vardı
Ancak röportaj yapılan kişilerden biri Hamaney’in savaş için bazı önlemler aldığını söylüyor. Bu kişiye göre, “Hamaney’in iki sığınağı vardı ve onlardan birinde olmaması alışılmadık bir durumdu. Sığınakta olsa İsrail şu anki bombalarıyla ona ulaşamazdı.”
Haziran 2025’te topyekün savaş sancıları başladığında bile İsrail bilindiği kadarıyla Hamaney’i bombalama girişiminde bulunmamıştı. Çoğunlukla İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun lider kadrosu, füze rampaları ve stokları, ayrıca İran’ın nükleer tesisleri ve bilim insanları hedef alınmıştı.
Donald Trump son haftalarda İran’ı sürekli saldırmakla tehdit edip kıyılarında “donanma” oluştursa da İslam Cumhuriyeti’nin nükleer programına ilişkin müzakerelerin ABD ile İran arasında bu hafta da devam etmesi bekleniyordu.
Ancak Trump özel görüşmelerinde “İran’ın verdiği yanıtlardan memnun olmadığını” söyleyerek savaşın yolunu yapıyordu.
Konuyla ilgili bilgi sahibi bir kaynak, İran’a saldırının aylardır planlandığını ancak ABD ve İsrail istihbaratının Hamaney ve üst düzey yetkililerin cumartesi sabahı Tahran’daki yerleşkede bir araya geleceğini doğrulamasıyla harekat tarihinin değiştirildiğini söyledi.
Trafik kameraları
Geçmişte tek tek hedefleri takip etmek zahmetli bir işti ancak İsrail’in algoritma güdümlü zengin veri koleksiyonu son yıllarda bu görevi otomatikleştirdi.
Yine de Hamaney gibi çok üst düzey bir hedefi ıskalama lüksleri yoktu. İsrail askeri doktrini uyarınca bir hedefin saldırılacak yerde olduğunun ve yanında kimlerin bulunduğunun birbirinden bağımsız çalışan iki ayrı üst düzey subay tarafından yüksek kesinlikte teyit edilmesi gerekiyor.
Mevcut olayda İsrail istihbaratı, hack’lenen trafik kameraları ve nüfuz edilmiş cep telefonu şebekeleri gibi sinyal istihbaratından elde edilmiş bilgilere sahipti. Amerikalıların elinde daha da somut bir istihbarat aracı, yani bir insan vardı.
İran kör edildi
Cuma günü Air Force One uçağıyla Teksas’a giden Trump Amerika öncülüğünde İran’a yönelik harekatın başlatılması emrini verdi.
ABD Genelkurmay Başkanı General Dan Caine’e göre ABD ordusu “İran’ın görme, iletişim kurma ve yanıt verme yeteneğini kesintiye uğratan, zayıflatan ve körleştiren” siber saldırılar düzenleyerek İsrail savaş uçaklarının Hamaney’in yerleşkesini bombalamasının önünü açtı.
30 Sparrow füzesi
Doğru yere vaktinde varmak için saatlerce uçan İsrail jetleri Hamaney’in kompleksine 30 kadar hassas mühimmat (Sparrow füzesi) ateşledi.
İsrail ordusu saldırının gündüz yapılmasının avantaj getirdiğini düşünüyor. “Gece yerine sabah vurma kararı, İran’ın yoğun hazırlıklarına rağmen İsrail’in taktiksel sürprizini mümkün kıldı” denildi. / Gazete Oksijen
6 MART’LAR
1714 - İngiliz mühendis Henry Mill, daktilo makinesinin patentini aldı.
1853 - Giuseppe Verdi'nin La Traviata operası, Venedik'te ilk kez sahnelendi.
1869 - Dimitri Mendeleyev, ilk periyodik tabloyu açıkladı.
1899 - Bayer, aspirini ticari bir marka olarak kayıt altına aldı.
1902 - Real Madrid Futbol Kulübü kuruldu.
1943 - Rommel, Alman Afrika Kolordusu Komutanlığı görevini bıraktı.
1946 - İlk başarılı yüksek hızlı elektronik bilgisayar "Eniac", ABD'de kullanıma girdi. "Eniac", elektronik-dijital bilgisayara giden yolda atılmış büyük adımlardan biri olarak 1955'e kadar kullanıldı.
1952 – İstanbul’da yılın ilk aylarında işlenen cinayetlerde ciddi bir artış tespit edildi. Bunun üzerine nedenlerini araştırmak ve önleyici tedbirler alınmasını sağlamak amacıyla, Vali ve Belediye Başkanı Fahrettin Kerim Gökay Başkanlığında ilmi bir heyet toplandı.
1957 - İsrail Birlikleri, Sina Yarımadası'ndan çekildi.
1957 - Afrika'da "Altın Kıyısı", Gana adını alarak bağımsızlığını ilan etti.
1964 - Cassius Clay, resmi olarak Muhammet Ali adını aldı.
1972 – TBMM Adalet Komisyonu; Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idam cezalarını onayladı.
1972 – MHP Niğde Senatörü Arif Kudret Bayhan, otomobille İtalya’dan Fransaya geçerken, 146 kilo baz morfinle yakalandı. Yargılanan Kudret Bayhan, 15 yıl hapse mahkûm oldu.
1974 - İngiltere'de seçimleri, İşçi Partisi kazandı. Harold Wilson Başbakan oldu.
1980 – Maliye Bakanı İsmet Sezgin, dünyada yiyecek maddesi ithal etmeyen birkaç ülkesinden biri olan Türkiye’nin bu özelliğini, Cumhuriyet tarihinde ilk defa bu yıl kaybettiğini söyledi. Türkiye’nin içinde bulunduğu şartlardan dolayı, 1980 yılı içerisinde yağ ve şeker ithal edileceğini söyledi.
1981 - Yunanistan, Ege hava sahasındaki bazı kısıtlamaları kaldırdığını açıkladı.
1984 - ABD Temsilciler Meclisi, Türkiye'ye yapılması önerilen askeri yardımda, 39 milyon dolar kesinti yapılmasını kararlaştırarak, yardımı 716 milyon dolara indirdi.
1984 - Askeri Yargıtay, Milliyet gazetesi yazarı Metin Toker ile Yazı İşleri Müdürü Doğan Heper hakkında, İstanbul Sıkıyönetim Mahkemesi tarafından verilen mahkûmiyet kararını bozdu.
1987 - Herald of Free Enteprise adlı İngiliz feribotu, Zeebrugge-Belçika'dan Dover-İngiltere'ye doğru yola çıktıktan 90 saniye sonra ters dönerek battı: 193 kişi öldü.
1992 - Michelangelo virüsü, bilgisayarları etkiledi.
1995 - Türkiye'nin 1963'te Ankara Antlaşması'yla başlattığı Avrupa'yla bütünleşme sürecinde bir adım daha atıldı. Avrupa Birliği üyesi 15 ülke ile Türkiye arasında Gümrük Birliği Antlaşması, Dışişleri Bakanı Murat Karayalçın tarafından imzalandı.
1997 - Picasso'nun Tête de Femme adlı tablosu, Londra'daki bir galeriden çalındı. Bir hafta sonra da bulundu.
1999 - Hindistan'da bulunan Senragadha Volkanı, saat 05:45'te püskürdü.
2002 – Yargıtay 9. Ceza Dairesi, gazeteci-yazar Çetin Emeç ve Turan Dursun ile İran rejim muhalifi Ali Akbar Gorbani’nin öldürülmesi olaylarının da aralarında bulunduğu birçok saldırıdan sorumlu tutulan İslami Hareket Örgütü’nün İcra Şurası üyesi İrfan Çağırıcı hakkındaki idam cezasını onadı.
2007 - Endonezya'da 6,3 şiddetinde deprem: En az 70 kişi öldü, yüzlerce kişi de yaralandı.
2016 – İran’da yolsuzluktan yargılanan iş adamı Babek Zencani, idama mahkum edildi.
2023 – Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Millet İttifakı’nın ortak Cumhurbaşkanı adayı olarak ilan edildi.
6 MART’TA DOĞANLAR
1927 - Gabriel García Márquez, Kolombiyalı yazar ve Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 2014)
1928 - Cüneyt Arcayürek, Türk gazeteci ve yazar (ö. 2015)
1972 - Shaquille O'Neal, Amerikalı basketbol oyuncusu
6 MART’’TA ÖLENLER
1836 - Davy Crockett, Amerikalı halk kahramanı, politikacı ve asker (d. 1786)
1920 - Ömer Seyfettin, Türk yazar (d. 1884)
1948 - Kemalettin Kamu, Türk şair, yazar ve gazeteci (d. 1901)
1955 - Mehmed Emin Resulzade, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kurucusu (d. 1884)
1980 - Yusuf Hikmet Bayur, Türk siyasetçi ve tarihçi (d. 1891)
1982 - Ayn Rand, Rus asıllı Amerikalı yazar (d. 1905)
1986 - Egemen Bostancı, Türk organizatör (d. 1938)
1986 - Georgia O'Keeffe, Amerikalı ressam (d. 1887)
1987 - Gülistan Güzey, Türk oyuncu (d. 1927)
1988 - Mediha Demirkıran, Türk ses sanatçısı (d. 1926)
1989 - Fecri Ebcioğlu, Türk şarkı sözü yazarı ve şovmen (d. 1927)
1994 - Melina Mercouri, Yunan oyuncu ve politikacı (d. 1920)
1995 - Nehar Tüblek, Türk karikatürist (d. 1924)
2019 - Ertuğrul Akbay, Türk gazeteci, yazar ve aktör (d. 1939)
2021 - Altan Karındaş, Türk sinema, tiyatro, dizi oyuncusu ve seslendirme sanatçısı (d. 1928)
Yorumlar
Yorum Gönder