_____________________Seda Kâya Ösen
Iskoçya’nın yasalaştırdığı “Community Wealth Building” (YEREL-TOPLUMSAL ZENGİNLİK İNŞASI ) modeli, ekonomiye farklı bir soru soruyor:
“Bir bölgede oluşan zenginlik gerçekten o bölgede mi kalıyor, yoksa başka yerlere mi aktarılıyor?”
Model doğrudan özel yatırımları yasaklamıyor. Ama özellikle kamu harcamalarının, kamu varlıklarının ve bazı stratejik yatırımların yerel ekonomiyi güçlendirecek şekilde kullanılmasını hedefliyor.
Amaç sadece ekonomik büyüme değil; oluşan refahın yerelde kalması ve daha dengeli dağılması amaçlanıyor.
İskoçya, geçtiğimiz Şubat ayında sessiz sedasız tarihe geçti ve bunu çoğumuz kaçırdık.
Bu yasa, ekonomi anlayışını ciddi biçimde değiştirmeyi hedefliyor.
Klasik ekonomi anlayışında büyük şirketlere yatırım çekmek başarı sayılır. Ancak bu yatırımların yarattığı kârın önemli kısmı çoğu zaman yerel ekonomide kalmaz; başka şehirlere, ülkelere veya hissedarlara aktarılır.
İskoçya buna “su sızdıran kova” benzetmesini yapıyor.
Yani bölgeye ne kadar yatırım gelirse gelsin, ekonomik değer sürekli dışarı akıyorsa yerel refah kalıcı biçimde büyümüyor.
DÜNYADA BİR İLK OLARAK YASALAŞTI
Community Wealth Building yasası, Şubat 2026’da İskoçya Parlamentosu’ndan geçti.
Böylece İskoçya; kamu harcamaları, yerel sahiplik, kooperatifler ve toplumsal refah odaklı bu modeli ulusal düzeyde yasalaştıran ilk ülke oldu.
KAMU İHALELERİ: PARANIN YEREL EKONOMİDE KALMASI
Kamu kurumları artık mal ve hizmet alırken yerel işletmeleri, kooperatifleri ve küçük üreticileri daha fazla gözetmek zorunda.
Amaç devlet bütçesinin mümkün olduğunca yerel ekonomiye dönmesi.
ÖRNEK
Edinburgh’daki bir devlet hastanesi, yemek hizmeti için büyük bir uluslararası zincir yerine yerel çiftçi kooperatifiyle çalışabiliyor. Böylece harcanan paranın daha büyük kısmı bölgede kalıyor.
ATIL KAMU VARLIKLARI: BOŞ BİNALAR TOPLUMA KAZANDIRILIYOR
Uzun süredir kullanılmayan kamu binaları ve arazileri, yalnızca en yüksek teklifi veren yatırımcıya satmak yerine toplumsal kullanım için değerlendirmek teşvik ediliyor.
ÖRNEK
Glasgow’daki eski bir kamu binası; kafe, atölye ve toplantı alanları içeren bir mahalle merkezine dönüştürülebiliyor.
YAŞANABİLİR ÜCRET: ASGARİ DEĞİL, GERÇEK GEÇİM ÜCRETİ
Kamu ihalesi alan şirketlerin çalışanlarına yalnızca yasal asgari ücreti değil, o bölgede yaşamaya yetecek seviyede ücret vermesi hedefleniyor.
ÖRNEK
Aberdeen’de okul temizliği ihalesi alan bir firmanın, çalışanlarına belirlenen “real living wage” standardının altında ödeme yapmaması bekleniyor.
DEMOKRATİK SAHİPLİK: KOOPERATİFLER VE ENERJİ VARLIKLARI
Yasa özellikle kooperatifleri ve topluluk sahipliğini teşvik ediyor. Özellikle yenilenebilir enerji projelerinde gelirlerin yerel toplulukta kalması hedefleniyor.
ÖRNEK
İskoçya kıyısındaki bir rüzgar enerjisi projesi, tamamen özel bir şirket yerine bölge halkının ortak olduğu bir kooperatif modeliyle işletilebiliyor.
BÜYÜK RESİM: REFAH EKONOMİSİ HAREKETİ
İskoçya bu yaklaşımı tek başına geliştirmedi.
2018’de İskoçya, İzlanda ve Yeni Zelanda öncülüğünde kurulan WEGo (Wellbeing Economy Governments) ağına bugün Galler, Finlandiya ve Kanada da dahil olmuş durumda.
Bu ülkeler artık başarıyı yalnızca GSYİH büyümesiyle ölçmüyor.
Halkın refahı, gelir eşitsizliği, çevre sağlığı ve çocuk yoksulluğu gibi göstergeler de ekonomik başarının parçası kabul ediliyor.
Temel soru şu:
“Ekonomi büyüyor olabilir. Peki bu büyümeden gerçekten kim faydalanıyor?”
9 MAYIS’LAR
1926 - Amerikalı kâşif Amiral Richard E. Byrd, Kuzey Kutbu'na doğru ilk uçuşunu yaptı.
1935 - Cumhuriyet Halk Fırkası Dördüncü Büyük Kurultayı toplandı. Kurultayda, "fırka" yerine "parti" sözcüğü benimsendi. Altı Ok daha ayrıntılı bir şekilde ele alındı. "Partinin güttüğü bütün bu esaslar Kemalizm prensipleridir" denilerek; Kemalizm, ilk kez resmi olarak tanımlandı.
1936 - Benito Mussolini, İtalya Faşist İmparatorluğu'nu ilan etti.
1936 - İtalya, resmen Etiyopya'yı ilhak etti.
1945 - Nazi gizli servisi Gestapo'nun Şefi, Reichstag ve Hava Kuvvetleri Komutanı Hermann Göring, ABD 7. Ordusu'na esir düştü.
1950 - Avrupa Günü, 1950'de Robert Schumann, Avrupa'nın güvenliği için kaçınılmaz olan birleşik bir Avrupa fikrini ortaya çıkardı. Schuman Bildirgesi olarak bilinen bu sunuş, Avrupa Birliği'nin temellerini attı. Sonra, 1985 Milan Zirvesi'nde de 9 Mayıs'ın Avrupa Günü olarak kutlanması kararı alındı.
1955 - Anneler Günü, Türkiye'de ilk kez kutlandı.
1955 - Batı Almanya, NATO'ya katıldı.
1958 - Yeni Gün gazetesi ve Akis dergisi birer ay kapatıldı. Yazı İşleri Müdürleri; Mehmet Altan Öymen 10 ay, Tarık Holulu ise 16 ay hapis cezasına çarptırıldı.
1960 - ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), ilk doğum kontrol hapının piyasaya sürülmesini onayladı.
1970 - Çoğu üniversite öğrencisi olan 75.000-100.000 dolayında savaş karşıtı kişi, Washington'da ABD'nin Vietnam Savaşı'na son vermesi için gösteri yaptı.
1971 - Darüşşafaka Lisesi'ne kız öğrenci alınması kararlaştırıldı.
1975 - Ankara ve Mersin Öğretmen Okulları'nda çıkan öğrenci çatışmalarında, 13 öğrenci yaralandı. Gazi Eğitim Enstitüsü 10 gün süreyle kapatıldı.
1978 - İtalya'da Kızıl Tugaylar örgütünün 16 Mart'ta kaçırdığı eski Başbakan Aldo Moro'nun cesedi, Roma'da bir arabanın bagajında bulundu.
1978 - Bir grup, Yıldız Teknik Üniversitesi'nde dersten çıkan öğrencilerin üzerine ateş açtı: 3 kişi öldü, 12 kişi yaralandı.
1979 - İstanbul'da tüm sarraf ve kuyumcular, Hükûmetin altın piyasasını kontrol altına almayı amaçlayan kararını protesto için kepenk indirdiler.
1984 - Yaşar Kemal'e, Fransız Devlet Nişanı "Legion d'Honneur" verildi.
1987 - Polonya Havayolları'na ait bir yolcu uçağı, Varşova'dan New York'a gitmek üzere havalandıktan hemen sonra düştü: 183 kişi öldü.
1988 - Mardin'in Nusaybin ilçesi Taşköyü'nün Behmenin mezrasını basan PKK'lı eylemciler, bir aileden 8'i çocuk, 2'si kadın olmak üzere, 11 kişiyi öldürdüler, 2 çocuk ağır yaralandı. Eylemcilerin Şırnak baskınında kaçırdıkları 3 kişi de ölü bulundu.
2000 - Aralarında Uğur Mumcu suikastı faillerinin de bulunduğu 9 kişinin sorgusu sürüyor. Ankara DGM Savcısı Hamza Keleş, faili meçhullerle ilgili önemli bilgilere ulaşıldığını belirtti.
2000 - İstanbul DGM'de, Susurluk sanıkları ve Alaattin Çakıcı aynı gün yargılandı.
2000 - Çankaya Köşkü'nü terk etmeden önce, 80'e yakın Devlet Başkanına veda mektubu yazan Süleyman Demirel; Hafız Esad, Muammer Kaddafi, Saddam Hüseyin, Slobodan Milošević ve Pervez Müşerref'i listesine dahil etmedi.
2000 - Devlet Bakanı Recep Önal, Türkiye - Suriye arasındaki ticaret hacmini, 1 milyar doların üzerine çıkarmayı hedeflediklerini açıkladı.
2000 - Macaristan'da düzenlenen ve olimpiyat elemelerine hazırlık niteliği taşıyan 17. Uluslararası Szeged Kürek Şampiyonası'nda, Türk sporcuları iki altın, dört gümüş ve üç bronz madalya kazandı. Kürekçilerimiz, Türk Kürek tarihinde de en fazla madalya kazanan ekip oldu.
2000 - Schuman Bildirgesi'nin 50. yıl dönümü, Avrupa Birliği kurumlarınca kutlandı.
2001 - Gana'nın başkenti Akra'da oynanan bir futbol maçında çıkan izdihamda, 130 kişi öldü.
2002 - Taburcu olduktan sonra çalışmalarını evinde sürdüren Başbakan Bülent Ecevit, 'görevini bırakmayacağını' söyledi.
2018 - Yüksek Seçim Kurulu (YSK), 24 Haziran'daki Cumhurbaşkanlığı Seçimleri'ne kimlerin katılabileceğini açıkladı. Altı aday yarışacak: Recep Tayyip Erdoğan, Meral Akşener, Muharrem İnce, Doğu Perinçek, Temel Karamollaoğlu ve Selahattin Demirtaş.
9 MAYIS’TA DOĞANLAR
1837 - Adam Opel, Opel'in kurucusu Alman iş insanı (ö. 1895)
1927 - Sinan Erdem, Türk voleybolcu ve Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi Başkanı (ö. 2003)
1936 - Albert Finney, İngiliz oyuncu (ö. 2019)
1936 - Glenda Jackson, İngiliz politikacı, oyuncu ve En İyi Kadın Oyuncu Akademi Ödülü sahibi (ö. 2023)
9 MAYIS’TA ÖLENLER
1976 - Ulrike Meinhof, Alman devrimci (d. 1934)
1978 - Aldo Moro, İtalya Başbakanı (d. 1916)
2001 - Nikos Sampson, Kıbrıs Rumu siyasetçi ve EOKA-B isimli örgütün lideri (d. 1935)
2008 - Sinan Sofuoğlu, Türk motosiklet yarışçısı (d. 1982)
2015 - Kenan Evren, Türk asker, devlet adamı ve ressam (d. 1917)
Yorumlar
Yorum Gönder